Yıllık Planlar

Vitamin Öğretmen Yıllık Planları size, zengin bir bilgisayar destekli eğitim materyali olan Vitamin'i derslerinizde daha etkin kullanabilmeniz için yol göstermek üzere sunulmuştur.

30.12 / 12.01 Haftası Yıllık Planı
Kazanımlar Vitamin'deki Yeri Ders İçi, Diğer Derslerle ve Ara Disiplinlerle İlişkilendirme Belirli Gün ve Haftalar ve Atatürkçülük Ölçme ve Değerlendirme Etkinlik Örnekleri Açıklamalar Temel Beceriler
Yükü bilinen iyonların oluşturduğu bileşiklerin formüllerini yazar.
  • İyonlardan Bileşik Oluşturma
  • Kimyasal Tepkimeler ve Kimyasal Değişim
  • Kimyasal Tepkimelerde Kütlenin Korunumu
  • Kimyasal Tepkimeleri Sayarak Denkleştirme
  • Kimyasal Tepkimelerin Denkleştirilmesi
  • Yanma Tepkimeleri
  • Alıştırmalar - Kimyasal Tepkimeler ve Tepkime Denklemleri
  • Özet - Kimyasal Tepkimeler ve Tepkime Denklemleri
Çok atomlu yaygın iyonların oluşturduğu bileşiklerin (Mg(NO3)2, Na3PO4 gibi) formüllerinde element atomlarının sayısını hesaplar.
Kimyasal bir tepkimenin gerçekleştiğini gösteren deneyle gösterir Bu bölüm işlenirken fiziksel değişim ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili 6. sınıfta “Maddenin Tanecikli Yapısı” ünitesinde öğrenilenler hatırlatılmalıdır. Maddeler Neden Değisti?
Öğrenciler, yemek sodası (kabartma tozu), çay, limon, kibrit, bakır sülfat çözeltisi ve sodyum hidroksit çözeltisini istediği şekilde karıştırarak gözlemlerini kaydeder. Karıştırmalarda renk değisimi, gaz çıkısı, ısı çıkısı ve çökme olan gözlemleri işaretler. Öğrenciler, bu değişimlerde maddenin kimlik değiştirip değiştirmediğini tartışarak kimyasal değişimleri irdeler. Öğretmen, kimyasal değişimleri kimyasal tepkime olarak adlandırır.

Kimyasal Tepkimede Değişen Nedir?

Öğrenciler, iki H2 ve bir O2 molekül modeli ile başlayarak iki molekül H2O oluşturur. Öğretmen, bu değişimin bir tepkime olduğunu vurgular. Tepkimeye giren maddelerde ve ürünlerde her iki elementin atomları sayılır. Tepkime sırasında atomların kaybolmadığı veya yeniden olusmadığı çıkarımı yapılır. Tepkimenin temelde, bazı bağların kopması ve bazı yeni bağların oluşması sonucu olduğu belirtilir.
Kimyasal bir tepkime olduğunu gösteren belirtilerden ısı çıkışı, gaz çıkışı, renk değisimi ve çökelek oluşumu için örnek tepkimeler verilecektir.

BSB
Verilen bir olaydaki bağımsız değiskenin bağımlı değisken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme seklinde ifade eder.

Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir.

Basit arastırmalarda gerekli malzeme, araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir sekilde kullanır.

Tutum ve Değer
Kendisine ve çevresine karsı ilgi ve merak duyar.
Kendi basına fikir üretir.
Görevleri isteyerek gönüllü olarak yapar.
Bilim ile ilgili meslek ve hobi edinmeye ilgi duyar.
Sorumluluklarını yerine getirmeye gayret eder.
Olayların sonucunu göz önüne alarak hareket eder (Dikkatlidir, titizdir, hareketlerinin doğurduğu sorumlulukları kabul eder.).
Problemlerin çözümünde, sistematik planlamanın önemini kabul eder.
Kendisini tanır ve kendisine güvenir (Öz güvenlidir, zayıf ve güçlü yönlerini bilir.).
İş birliği yapar.
Sorumluluklarını yerine getirir.

Kimyasal değişimi atomlar arası bağların kopması ve yeni bağların oluşması temelinde açıklar. Bu bölüm işlenirken fiziksel değişim ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili 6. sınıfta “Maddenin Tanecikli Yapısı” ünitesinde öğrenilenler hatırlatılmalıdır. Kimyasal Değişim

Açık Uçlu Sorular

Kavram Haritası

Performans Görev

5N-1K Çalışması

Kimyasal Tepkimede Değişen Nedir?
Öğrenciler, iki H2 ve bir O2 molekül modeli ile başlayarak iki molekül H2O oluşturur. Öğretmen, bu değişimin bir tepkime olduğunu vurgular. Tepkimeye giren maddelerde ve ürünlerde her iki elementin atomları sayılır. Tepkime sırasında atomların kaybolmadığı veya yeniden oluşmadığı çıkarımı yapılır. Tepkimenin temelde, bazı bağların kopması ve bazı yeni bağların oluşması sonucu olduğu belirtilir.

Kimyasal değişimlerde atomların yok olmadığını ve yeni atomların oluşmadığını, kütlenin korunduğunu belirtir. Bu bölüm işlenirken fiziksel değişim ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili 6. sınıfta “Maddenin Tanecikli Yapısı” ünitesinde öğrenilenler hatırlatılmalıdır. Kimyasal Değişim

Açık Uçlu Sorular

Kavram Haritası

Performans Görev

5N-1K Çalışması

Kimyasal Tepkimede Değişen Nedir?
Öğrenciler, iki H2 ve bir O2 molekül modeli ile başlayarak iki molekül H2O oluşturur. Öğretmen, bu değişimin bir tepkime olduğunu vurgular. Tepkimeye giren maddelerde ve ürünlerde her iki elementin atomları sayılır. Tepkime sırasında atomların kaybolmadığı veya yeniden oluşmadığı çıkarımı yapılır. Tepkimenin temelde, bazı bağların kopması ve bazı yeni bağların oluşması sonucu olduğu belirtilir.

Basit kimyasal tepkime denklemlerini sayma yöntemi ile denkleştirir. Bu bölüm işlenirken fiziksel değişim ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili 6. sınıfta “Maddenin Tanecikli Yapısı” ünitesinde öğrenilenler hatırlatılmalıdır. Kimyasal Değişim Sayalım, Denklestirelim
Öğrenciler, 2HCl, 3H2SO4, 2Fe3(PO4)2 gibi gösterimlerde her element atomundan kaç tane bulunduğunu belirlemeye çalışırlar. Basit tepkimelerin nasıl denkleştirileceği, öğretmen tarafından örneklerle açıklanır. Öğrenciler, benzer örnekler üzerinde öğrendiklerini uygularlar.
BSB
Olay ve nesnelere yönelik kütle, uzunluk, zaman, sıcaklık ve adet gibi nicelikler için uygun birimleri de belirterek yaklasık değerler hakkında fikirler öne sürer.
Yanma tepkimelerini tanımlayarak basit yanma tepkimelerinin denklemlerini yazar. Bu bölüm işlenirken fiziksel değişim ve kimyasal değişim kavramları ile ilgili 6. sınıfta “Maddenin Tanecikli Yapısı” ünitesinde öğrenilenler hatırlatılmalıdır. Kimyasal Değişim

Yanma Tepkimeleri
Öğrenciler, karbon, hidrojen, metan, propan (C3H8) gibi yakıtların açık havadaki oksijen ile verdiği tepkimelerin denklemlerini inceler. Denklemlerde ısı çıkışı özellikle gösterilir. Öğretmen, bu maddelerin öğrencinin günlük hayatında karşılaştığı yakıtların içeriğinde bulunduğunu hatırlatır. Bunların yanması sırasında ne elde edildiği sorulur. Bu maddelerin ısı vermesinin, yandıklarını gösteren bir belirti olabileceği vurgulanır. Tepkimelerin ısı çıkışından başka belirtiler de verebileceği hatırlatılarak bir önceki etkinlikle ilgili sorular tartışılır.

Öğrenciler, yanma ile alevi birlikte düşünme eğilimindedir. Alevsiz veya çok hafif bir alevle yanan maddelerin de olabileceği fikri burada işlenir. BSB
İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar.

Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır.
13.01 / 26.01 Haftası Yıllık Planı
Kazanımlar Vitamin'deki Yeri Ders İçi, Diğer Derslerle ve Ara Disiplinlerle İlişkilendirme Belirli Gün ve Haftalar ve Atatürkçülük Ölçme ve Değerlendirme Etkinlik Örnekleri Açıklamalar Temel Beceriler
Asitler ile H+ iyonu; bazlar ile OH- iyonu arasında ilişki kurar.
  • Asitler
  • Asitlerin Özellikleri
  • Bazlar
  • Bazların Özellikleri
  • Ne Kadar Asit, Ne Kadar Baz?
  • Asit ve Baz Çözeltilerinin pH'ı
  • Nötralleşme Tepkimeleri
  • Alıştırmalar - Asitler ve Bazlar
  • Özet - Asitler ve Bazlar
Aşina Kimyasallar

Kimyasal Kelimeler

Aşina Asitler-Bazlar
HCl, HNO3, H2SO4, H3PO4, NaOH, KOH, Ca(OH)2 maddelerinin piyasadaki adları ile ve sistematik adları, bunların formülleri, öğrenciye yakın kullanım alanları bir çizelge hâlinde verilir. Bu maddeler “asitler” ve “bazlar” şeklinde gruplandırılır. Öğrenciler, formüllerine bakarak asitlerin ve bazların ortak yapısal özelliklerini çıkarımla bulup ifade ederler.

Asit, sulu çözeltisine H+ iyonları oluşturan; baz ise OH- iyonları oluşturan madde olarak tanımlanır. CO2, SO2, Na2CO3 ve NH3 gibi maddelerin su ile tepkimeye girerek H+ veya OH- oluşturduğu denklemlerle gösterilir. CO2 ve SO2’in asit olduğundan; Na2CO3 ve NH3’ın baz olduğundan söz edilecektir.

BSB
Nesneler veya olaylar arasındaki belirgin benzerlikleri ve farklılıkları saptar.
pH’ın, bir çözeltinin ne kadar asidik veya ne kadar bazik olduğunun bir ölçüsü olduğunu anlar ve asitlik-bazlık ile pH skalası arasında ilişki kurar. Aşina Kimyasallar

Kimyasal Kelimeler
Asit mi Baz mı?
Gruplar halinde çalışan öğrencilere, küçük bardak veya beher içerisinde limon suyu, sirke, deterjanlı su, sabun çözeltisi, çamaşır sodası çözeltisi, kireç suyu, suda çözülmüş aspirin vb. asidik veya bazik çözeltiler etiketlenerek verilir. Her bir çözeltiye mor lahana suyu veya fenolftalein damlatılarak ya da turnusol kâğıdı batırılarak bu maddeler, değişen renklerine göre gruplandırılır. Öğrenciler, çözeltilere (Kuvvetli asit çözeltileri hariç!) parmaklarını batırarak kayganlık hissi verip vermediğini tespit ederler. Renkler ile kayganlık hissi arasında ilişki ararlar. Özellikle asitlerin, daha az ölçekte ise bazların, cilde ve bilhassa göze çok zararlı olabileceği, dokunmaktan kaçınmak gerektiği hatırlatılır. Bu maddelerle çalışırken döküp saçmamaya özen göstermenin önemi vurgulanır. Daha sonra her grup oluşturdukları listeleri sınıfa sunar. Yukarıdaki maddelerin asit veya baz olarak sınıflandırılması öğretmen rehberliğinde sınıfça tartışılır. Öğrenciler her çözeltinin pH’ını, pH kontrol kâğıdı ile tespit ederek asitlik-bazlık özelliği ile pH arasında ilişki kurar. Sirke, limon suyu, süt, kan serumu, idrar gibi yaygın çözeltilerin pH değerlerini inceleyerek pH’ı 7’ye yakın olanların nötral, pH’ı 7’den çok küçük olanların (sıfıra yaklaştıkça) asidik, pH’ı 7’den çok büyük olanların (14’e yaklaştıkça) bazik olarak sınıflandırıldığını fark eder.
BSB
Deney ve gözlemlerden elde edilen verileri derleyip işleyerek gözlem sıklığı dağılımı, çubuk grafik, tablo ve fiziksel modeller gibi farklı formlarda gösterir.

İşlenen verileri ve oluşturulan modeli yorumlar.

Elde edilen bulgulardan desen ve ilişkilere ulaşır.

Tutum ve Değer
• Kendini vererek dinler.
• Çevresinde olayları/etkinlikleri takip eder.
• Öğrenmeye ve anlamaya isteklidir.
• Açık fikirlidir.
• Ön yargıları yoktur.
Asitler ile bazların etkileşimini deney ile gösterir, bu etkileşimi “nötralleşme tepkimesi” olarak adlandırır, nötralleşme sonucu neler oluştuğunu belirtir. 7.sınıf “Vücudumuzda Sistemler” ünitesi ile ilişkilendirilir.

Asit-Baz Bir Arada Durmaz
100 mL’lik 2 ayrı behere 1 mL HCl ve 1 g NaOH alınır. Asitin ve bazın hacim ve kütlelerinin ölçülmesi sırasında nelere dikkat edilmesi gerektiği irdelenir. Bu beherlerin ilkine 20 mL, ikincisine 50 mL su eklenip karıştırılır. Bu çözeltilerden alınan 1’er mL’lik hacimler, deney tüplerine konularak her iki tüpe % 0,5’lik fenolftalein çözeltisi ilave edilir. Her iki tüpteki renkler incelenerek, asidik ve bazik çözeltilerin fenol ftalein ile nasıl anlaşılacağı irdelenir.
Bir tüpe alınan 5 mL HCl çözeltisi üzerine 1 damla fenol ftalein çözeltisi ilâve edilir. Bir damlalık ile baz çözeltisinden alınarak asit üzerine damlatılır. Her 10 damladan sonra çözeltinin rengi kontrol edilir. Pembe rengin oluştuğu anda işlem durdurulur.
Öğrenciler rengin neden oluştuğunu öğretmen öncülüğünde tartışır. Öğretmen, asitle baz arasındaki tepkimenin denklemini yazar. Asit-baz etkileşimi ile tuz ve su oluşumu tepkimesinin “nötralleşme” adı ile bilindiği belirtilir.

Nötralleşme tepkimeleri verilirken asit-baz titrasyonlarına, eşdeğerlik noktası ve dönüm noktası kavramlarına girilmeyecektir.

Sadece yaygın asit ve bazlar arasındaki nötralleşme tepkimeleri verilecektir.
BSB
Verilen bir olaydaki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini denenebilir bir önerme şeklinde ifade eder.

Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik bir deney önerir.

Basit araştırmalarda gerekli malzeme, araç ve gereçleri seçerek emniyetli ve etkin bir şekilde kullanır.
Asit-baz çözeltilerini kullanırken neden dikkatli olması gerektiğini açıklar; kimyasal maddeler için tehlike işaretlerinin anlamlarını belirtir. Türkçe dersi “Okuma” temel dil becerisi ile ilişkilendirilir.

İnsan Hakları ve Vatandaşlık
Temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamanın bir hak olduğunu kavrar.
Aşina Kimyasallar

Kimyasal Kelimeler
Asitlerin-Bazların Yararları, Zararları
İki beher içine hazırlanmış derişik asit ve derişik baz çözeltilerine pamuk, kumaş, metal, deri, kağıt, et, kemik gibi farklı maddeler konarak çözeltilerin bu maddelerdeki anlık ve uzun vadeli etkileri gözlemlenir.
Öğretmen, mide öz suyunun asidik, bağırsak içeriğinin bazik olduğunu; midedeki asitliğin ve bağırsaktaki bazlığın besinlerin sindirimine yardım ettiğini; besinler mideden bağırsaklara geçerken, onikiparmak bağırsağında bazik özellikteki safra suyunun, mide asidini nötralleştirdiğini belirtir.
Asitlerin ve bazların göz, deri, vb. lerine zararlı olabileceği, derişikken bu maddelerin canlı dokulara temasından kaçınmak gerektiği vurgulanır. Öğrenciler kimyasal madde ambalajlarının üzerindeki tehlike işaretlerinin anlamlarını öğrenir.
Asitlerin mermer ve metal yüzeyine, bazların da cama ve porselene etki ederek onları tahrip ettiği hatırlatılır. Bu nedenle mermer mutfak tezgâhı üzerine kesilmiş limon koymanın, kristâl gibi hassas cam eşyaların ve bazı sırsız seramik kapları bulaşık makinesinde yıkamanın sakıncaları irdelenir. Malzeme olarak mutfak tezgâhı için granit, porselen sır malzemesi olarak da bazdan etkilenmeyen özel sırlar seçilmesinin nedeni tartışılır.
FTTÇ
Ulusal ve uluslar arası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan sembollerini tanır.
Asitlerin ve bazların günlük kullanımdaki eşya ve malzemeler üzerine olumsuz etkisinden kaçınmak için neler yapılabileceğini açıklar. Aşina Kimyasallar

Kimyasal Kelimeler

Asitlerin ve bazların maddeler üzerine etkisi verilirken yüzeylerinin ve şekillerinin bozulmasından, tahrip olmasından bahsedilecek, korozif etki ve korozyon kavramları kullanılmayacaktır.

Asit ve baz bulaşmalarında su ile yıkama ve seyreltmenin etkin bir ilk tedbir olduğu belirtilir.

Tankerlerle taşınan sülfürik asit ve sud-kostik gibi sanayi ara ürünlerinin trafikte ciddî bir tehlike oluşturdukları belirtilir.

BSB
Gözlem, çıkarım veya deneylere dayanarak geleceğe yönelik olası sonuçlar hakkında fikir öne sürer.

FTTÇ
Atıkların (evsel, sanayi, tıbbî, kurumsal vb.) çevreye verebileceği zararları önlemek için uygun bir şekilde geri dönüştürülmesi veya imha edilmesi gerektiğini; teknolojik sistemlerin oluşturduğu atıkların (kimyasallar, plâstikler, metaller vb.) yönetiminin önemli bir toplumsal sorun olduğunu anlar.

Tutum ve Değer
• Kendisini ve çevresini sürekli sorgular.
• Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını devam ettirir.
• Her şeyin sevgi, barış ve mutluluğa hizmet için olduğunu fark eder.
• Öz disiplinlidir (Otokontrollüdür, her şeyi zamanında yapar, kendini değerlendirir, samimidir, tutarlıdır.).
• Kendisi ve çevresi için güvenlik önlemleri alır.