Vitamin Öğretmen Portalı

Portalı aktif kullanabilmek için giriş yapmalısınız.

Enerji Tasarrufu Haftası

Enerji, evrenin en temel unsurlarından biridir. Herhangi bir işi onsuz yapamayacağımız kadar temel unsurlarından biri...

Ne kadar vazgeçilmez olduğunu, onsuz olmayacaklardan birkaçını sıralarsak daha çarpıcı bir şekilde anlayabiliriz belki:

  • Enerji olmadan aydınlatma diye bir şey olmaz. Geceleri karanlığa mahkum kalırız.
  • Enerji olmadan hiçbir taşıt işlemez. Ne otomobil, ne otobüs, ne tren, ne uçak, ne de uzay mekiği. Bırakın bisiklete binmeyi, yürüyemeyiz bile.
  • Enerji olmadan ısıtma sistemleri çalışmaz. Üşüyerek yaşamaya alışmak zorunda kalırız.
  • Enerji olmadan yemek pişmez. Aç kalırız.
  • Enerji olmadan bırakın televizyon seyretmeyi, müzik bile dinleyemeyiz. İnternet mi? Aklınızdan bile geçirmeyin!
  • Enerji olmadan sanayi olmaz. Fabrikalar çalışmaz. Tarım da yapılamaz.

Gün boyu bizi enerji ile (ısı ve ışık enerjisi ile) buluşturan, güneş ışınlarıdır. Dışarı astığımız çamaşırlarımızın kurumasından tutun, bitkilerin büyümesine, bitkilerde birikerek hayvanların beslenmesine kadar her aşamada enerji vardır.

Enerji, iş yapabilme kabiliyeti olarak tanımlanabilir. Etrafımızda olup biten neredeyse pek çok şeyin sebebidir.

Yemek yediğimizde, aldığımız gıdalar sayesinde vücudumuzda depolanan enerji dönüşerek, herhangi bir işi, eylemi gerçekleştirebilmemizi sağlar. Yürürken ya da koşarken, vücudumuz bu enerjiyi yakar. Okumak, yazmak, oyun oynamak hatta düşünmek bile bir iş yapmaktır. Hatta bunlar çoğu zaman çok ciddi ve zorlayıcı işlerdir.

Otomobiller, uçaklar, ampuller, gemiler ve makineler de enerjiyi işe dönüştürür. İş dediğimiz; bir şeyi  
hareket ettirmek, kaldırmak, ısıtmak, aydınlatmaktır. Tabii sadece birkaçı… Bunu listelerce çoğaltabiliriz.
Peki ama bu enerjinin kaynağı nedir?

Pek çok enerji kaynağı vardır. Enerji, evrenin olduğu kadar, gündelik yaşamımızın da çok çok önemli bir parçasıdır.

Enerji neleri içerir?

  • Elektrik enerjisi
  • Biyomas enerji (Organik kökenli atıklardan elde edilen enerji)
  • Jeotermal enerji
  • Fosil yakıtlar (Kömür, petrol, doğal gaz)
  • Su gücü ve okyanus enerjisi
  • Nükleer enerji
  • Güneş enerjisi
  • Rüzgar enerjisi
  • Ulaşım enerjisi

Kimyasal enerji, elektrik enerjisi, ısı enerjisi (termal enerji), ışık enerjisi, mekanik enerji, nükleer enerji gibi pek çok farklı formda karşımıza çıkabilen enerji,

  • Potansiyel enerji: Depolanmış enerji
  • Hareket enerjisi: Kinetik enerji olmak üzere ikiye ayrılır.

Enerji, başka bir enerji çeşidine dönüşebilir. Yok edilemez, yoktan da var edilemez.

El fenerinin içindeki pillerde var olan enerji, depolanmış enerji yani potansiyel enerji; el fenerinin düğmesini açtığınızda ortaya çıkan enerji ise ışık enerjisidir.

Gıdalar, kimyasal ve potansiyel enerji barındırır. Bir iş yapmaya başladığınızda, vücudunuz bu potansiyel enerjiyi kullanır ve o artık, kinetik enerjidir.

Çok fazla yemek yediğinizde, gıdalarda bulunan enerji yakılamaz fakat potansiyel enerji şeklinde yağ hücreleri olarak depolanır.

Telefonla konuşurken, sesiniz, kablo ya da uydu aracılığıyla iletilen elektrik enerjisine dönüşür. Diğer bir dönüşüm ise elektrik enerjisinin, ahize aracılığıyla ses enerjisine dönüşümüdür.

Otomobiller, harekete geçmek için, yakıttaki kimyasal enerjiye ihtiyaç duyar. Motor, bu kimyasal enerjiyi ısı enerjisi ve kinetik enerjiye dönüştürür.

Ekmek kızartma makinesi, elektrik enerjisini ısı ve ışık enerjisiyle değiştirmiş olur. (Eğer ekmek kızartma makinesinin içine bakacak olursanız, kızmış, kızarmış teller görürsünüz.)

Televizyon ise elektrik enerjisini ışık ve ses enerjisine dönüştürür. 

Hakkındaki bu birkaç temel bilgi bile, enerjinin ne kadar yaşamsal olduğunu anlamamıza yetecektir.

Küresel ısınma

Bir mağarada ya da ıssız bir adada yaşamıyorsanız, mutlaka son yılların değişmez gündemi olan “küresel ısınma” tabirini duymuş olmalısınız. Küresel ısınma, enerji kaynakları ile doğrudan ilgilidir. Daha doğrusu, enerji kaynaklarının hızla tükenmesi ile...

Dünyamız ısınıyor, buzullar eriyor, su kaynakları kuruyor, topraklar hızla çölleşiyor, canlı türleri birer birer tükeniyor. Bir felaket filmi senaryosu değil; gerçeğin ta kendisi! Ve bilim adamlarının açıklamalarına göre, iklim değişikliklerine yüzde doksan neden olan da pek yabancımız değil; insan!

Yaşlı dünyamızın daha da yaşlanabilmesi için derhal bazı önlemlerin alınması gerekiyor. Hepsinin temelinde, enerji tasarrufu var. Doğal kaynakların tükenmemesi, çevrenin daha fazla kirlenmemesi, milli gelirimizin çöpe gitmemesi -ki bu çöpün geri dönüşümü yok- için çok sayıda önlem var. Bunlar yalnızca bir ya da birkaç kere yapmamızla işe yaramayacak, alışkanlık haline getirmemiz gereken önlemler. Bu şekilde, üretimde, konforumuzda ve işgücümüzde herhangi bir azalma olmadan enerjiyi verimli kullanabilir, israf etmemiş oluruz. Enerji tasarrufu, aynı işi, daha az enerji harcayarak yapmaktır.

Enerji tasarrufu için neler yapmalıyız?

Evde...

Isı yalıtımı sağlayalım. Bu, doğrudan bizim yapabileceğimiz bir şey değilse de bu konuda bilinç oluşmasına yardımcı olabiliriz. Binalardaki ısı kaybının önlenmesi için mantolama gibi yalıtım sistemleri, çift cam gibi ısı koruma sistemleri organize edilmelidir.

Kullanmadığımız odaları ısıtmayalım Kış aylarında, evde kullanmadığımız odalardaki ısıtıcıları kapatmak ya da az kullandığımız yerlerdekilerin ısılarını düşürmek, uzun vadede çok ciddi tasarruf ortaya çıkaracaktır.

Elektrikli ısıtıcıları kullanmayalım, ya da çok zaruri durumlarda, mümkün olduğunca az kullanmaya gayret edelim. Çünkü her türlü elektrikli ısıtıcı çok yoğun birer enerji tüketicisidir.

Perdelerimizin uzunluğuna dikkat edelim. Radyatörleri kapatan perdeler ısı kaybına neden olur. Perdelerimizin uzunluğunu, radyatörleri kapatmayacak şekilde ayarlayalım. 

Işıkları kapatalım. Kısa süreliğine bile olsa odalardan çıkarken ışığı söndürmeyi alışkanlık haline getirelim.

A sınıfı cihaz kullanalım. Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, kurutma makinesi, klima, buzdolabı gibi ev eşyalarında, enerji tüketimini minimumda tutan cihazlarda bulunan ‘A sınıfı’ özelliğini arayalım. Çamaşırlarımızı çok yüksek ısı derecelerinde yıkamaktan vazgeçelim.

Dolmadan çalıştırmayalım. Çamaşır ve bulaşık makinelerimizi dolmadan, az parçalar için çalıştırmayalım. Bulaşıkları makineye yerleştirmeden önce sudan geçirme işleminden vazgeçelim. Nasıl olsa geliştirilmiş makineler, bulaşıkları gayet temiz yıkayacak şekilde üretiliyor.

Suyu dikkatli kullanalım. Yaşamın temeli olan suyu kullanırken çok büyük özen gösterelim. Bir damlasını bile boşa akıtmayalım.

Gün ışığından mümkün olduğunca faydalanalım. Odalarımızı, doğal aydınlık avantajını daha iyi kullanacak şekilde düzenleyelim. Pencere yakınına bir masa ve sandalye yerleştirmeye dikkat etmek bile elektrik faturalarında ciddi bir düşüşe neden olacaktır. 

Tasarruf ampulleri kullanalım. Evimizdeki akkor ampulleri, tasarruf ampulleri ile değiştirerek aydınlatmada da büyük ölçüde tasarruf sağlayalım.

Fırını çalıştırdığımızda birden fazla yemek pişirelim. Fırını ısıttığımızda tek bir yemek pişirmenin enerji kaybına neden olduğunu aklımızdan çıkarmayalım. Isı kaybını önlemek için de pişirme sırasında fırın kapağını açmaktan kaçınalım.

Televizyonu izlemiyorsak mutlaka kapatalım. Televizyondaki her programın ilgimizi çekmesi mümkün değil. İzlemediğimiz zamanlarda televizyonun açık kalmasına izin vermeyelim.

 

İş yerinde...

Mutlaka kapatalım. Ofis donanımlarını geceleri ve hafta sonları kapalı konumda bırakalım.

Bilgisayarımızı kapatalım. Bilgisayarımızı kullanmayacağımız sürelerde uyur durumda bırakmayalım, kapalı konumda bırakmaya büyük özen gösterelim.

Zaman ayarlı ısınma sistemleri kullanalım. İş yerlerimizin yalnızca gerekli olan saatlerde ısınmasını sağlayalım.

Işıkları kapatalım. Kısa süreliğine bile olsa, iş yerimizin kullanılmayan bölümlerindeki ışıkları kapatalım.

Suyu dikkatli kullanalım. Yaşamın temeli olan suyu kullanırken çok büyük özen gösterelim. Bir damlasını bile boşa akıtmayalım.

A sınıfı cihaz kullanalım. İş yerlerinde kullanılan bulaşık makinesi, klima, buzdolabı gibi eşyaların, enerji tüketimini minimumda tutan cihazlarda bulunan ‘A sınıfı’ özelliği taşımasına dikkat edelim.

Ulaşımda...

Yürüyelim. Gideceğimiz yerlere mümkün olduğunca yürüyerek gitmeyi tercih edelim. Yürümenin, enerji tasarrufunun yanı sıra sağlığımız için de çok önemli olduğunu unutmayalım.

Daha az araba kullanalım. Özel araba kullanmak her koşulda toplu taşıma araçlarından pahalıdır. Toplu taşıma araçlarını daha sık kullanmaya özen gösterelim.

Arabamızın bakımını ihmal etmeyelim. Basit bir bakımın bile yakıt tasarrufunda etkili olduğunu unutmayalım.

Hızımızı kontrol altında tutalım. Çok yavaş araba kullanmak da en az çok hızlı araba kullanmak kadar yakıt tüketimini etkiler. Bu yüzden, aracımızın, yakıtı en verimli kullandığı hızı benimseyelim.

Kontağı kapatalım. 30 saniyeden fazla bekleme yapacağımız durumlarda kontağı kapatalım.

Lastiklerimizi kontrol edelim. 0,5 bar eksiltilmiş havanın, yakıt tüketimimizi yüzde 5 artırdığını unutmayalım.

Birlikte gidelim. Yakında oturan iş arkadaşlarımızla ya da işyerleri yakın olan komşularımızla aynı araçla gitmeye özen gösterelim.

Uçak kullanımını azaltalım. 500 km’den daha kısa mesafelerde tren kullanmak daha az enerji tüketir ve daha az kirlilik yaratır. Uçak yolculuklarımızı aza indirmeye çalışalım.

 

Tüketirken...

Organik ürünlerle beslenmeye çalışalım. Organik olmayan besinler sağlığımız için zararlı olduğu kadar, karbon salımı yapmaları yüzünden küresel ısınmaya da yol açtığından, mümkün olduğunca organik beslenmeye çalışalım.

Yerli ürünlerle beslenelim. Gıda ürünleri ne kadar uzaktan geliyorsa, seyahat sırasında o oranda karbon salımı yapmış demektir. Buna fırsat vermemek için yerli ürünlerle beslenelim.

Besinleri mevsiminde tüketelim. Sera gazlarını önlemek için, sebze ve meyveleri doğal yetiştikleri mevsimlerde yiyelim.

Geri dönüşüme dikkat edelim. Geri dönüşümlü ürünlerin üretimi daha az enerji gerektirdiğinden, bu tip ürünler kullanmaya özen gösterelim. Alışverişimiz sırasında geri kazanılabilir olup olmadıklarına dikkat edelim. Örneğin cam, tekrar kullanılabilir ve geri kazanılabilir bir malzeme iken, plastik öyle değildir.

Naylon poşet kullanmayalım. Alışverişlerimizde naylon poşet yerine bez torbalar kullanalım.

Kağıtları geri kazanalım. Kağıtları her iki yüzünü de kullanmadan atmayalım. Çok gerekli olmadıkça çıktı almayalım. Kağıt çöpümüzü ayrı oluşturup geri kazanımına katkıda bulunalım.

Vitamin Öğretmen



ENERJİ TASARRUFU HAFTASI İLE İLGİLİ EĞİTSEL SINIF ETKİNLİĞİ ÖNERİLERİ

Ekolojik ayak izinizi ölçün

Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF) web sitesinden ulaşarak (http://ekolojikayakizim.org/), öğrencilerinize   
ekolojik ayak izlerini ölçtürüp, onların ayak izlerini küçültme sürecine girmelerini sağlayabilirsiniz. Ekolojik ayak izi, dünyadaki doğal kaynakları ne kadar hoyrat kullandığınızla doğru orantılı olacak ölçüde büyük çıkacaktır ve bu  etkinlik, öğrencilerinizin tüketim alışkanlıklarını değiştirmelerine yardımcı olacaktır.

İnternet olmaksızın yapabileceğiniz bir etkinlikte ise öğrencilerinizin; hangi sıklıkta organik besin tükettikleri, ulaşımlarını hangi araçlarla sağladıkları, haftada kaç saatlerini ulaşımda harcadıkları, ışıkları düzenli olarak söndürme ve cihazları bekleme modunda bırakıp bırakmama alışkanlıkları, geri dönüşümlü atıklar kullanmaya özen gösterip göstermedikleri gibi sorular çerçevesinde bir mevcut durum raporu oluşturmalarına yardımcı olabilirsiniz. Bir ay gibi bir süreç sonunda ise tüketim ve tasarruf alışkanlıklarında değişim yaratıp yaratmadıklarını raporlamalarını isteyebilirsiniz.

Münazara düzenleyin

Yüksek sınıflarda, “Küresel ısınmanın nedeni insandır” ve “Küresel ısınmanın nedeni çevresel faktörlerdir” tezlerinin savunulması üzerine birbirlerine muhalefet edecek iki takımdan oluşan bir münazara etkinliği düzenleyebilir, takımların kendi argümanlarını gerekçelendirme, karşı tezi çürütme, takım uyumu ve sunum başarılarına göre değerlendirme yapabilirsiniz.



ENERJİ TASARRUFU HAFTASI İLE İLGİLİ KİTAP ÖNERİSİ

Niçin Daha Fazla Bekleyemeyiz: Küresel Isınma ve İklim Krizi
Ömer Madra
Söyleşi: Ümit Şahin
Agora Kitaplığı

Bir eskimo buzdolabı satın alırsa...
Bir balığın şemsiyeye ne kadar ihtiyacı varsa, bir eskimonun da buzdolabına o kadar ihtiyacı var(dı.) Ne yazık ki igloo’sunda yaşayıp giden bir eskimonun ihtiyaç listesine artık buzdolabı, klima gibi kalemler ekleniyor. Ve bu kesinlikle küresel felaketin en çarpıcı göstergesi. Bu ve bunun gibi (Kuzey Kutbunda yağmur yağması, Alplerin ısınması, Grönland’dan petrol çıkabilme olasılığı vb.) küresel ısınma tespitlerini, ekolojik bir bakış açısıyla, gazeteci, yazar ve radyocu Ömer Madra’nın ‘Niçin Daha Fazla Bekleyemeyiz: Küresel Isınma ve İklim Krizi’ adlı kitabında bulabilmek mümkün.




TUTUM, YATIRIM VE TÜRK MALLARI HAFTASI İLE İLGİLİ FİLM ÖNERİSİ

Devrim Arabaları (2008)
Yönetmen: Tolga Örnek

16 Haziran 1961. Devlet Başkanı Cemal Gürsel tümüyle yerli üretim bir otomobil yapılmasını emreder ve görevin TCDD işletmesine verildiği bildirilir. O gün orada bulunan 23 mühendis bu emri "Türk insanının makus talihine karşı bir meydan okuma" olarak algılar. En küçük bir tereddüt ya da endişe sergilenmeksizin derhal işe başlanır. Çalışma mekanı olarak Devlet Demiryolları'nın Eskişehir'deki Cer Atölyesi seçilir.

Zaman müthiş dardır. Ekibin Cumhuriyet Bayramı' na kadar yalnızca 130 günü vardır. Türkiye'nin ilk yerli otomobili olacak eserin adı da konmuştur: "Devrim."

"Devrim Arabaları" azmin ve birbirine inanan insanların neleri başarabileceğini gösteren, bu topraklarda yaşanmış bir başarı öyküsüdür… Hikaye, bu aracı üretme görevini üstlenmiş 23 mühendisin kariyerlerini ve aile hayatlarını riske atarak girdikleri bu üretim macerasında zamanla, yoklukla, politikayla, karşılarına çıkan sayısız engelle mücadelelerini anlatır. Aslında anlatılan bir inanç ve azim öyküsüdür. Filmde bir mühendislik başarısının, siyasi olaylarla baştan sona nasıl yok edilmeye çalışıldığı gözler önüne seriliyor. Türkiye'nin dışarıya bağımlılığını azaltacak bir proje olarak görülen bu olaya karşı ABD'den gelen yardım komiserlerinden, projeyi halkın gözünde küçük düşürmeye çalışan 'medya'ya kadar birçok olgu başarıyla incelenmiş.

"Devrim Arabaları" Türk mühendisinin ve işçisinin, 20 sene öncesine kadar toplu iğne dahi üretemeyen bir ülkede kalkıştıkları bu meydan okumayı, bugün her şeye kolayca sahip olan nesillere, idealist zihniyeti ve zaferi de aktararak yaşattıkları bir birlik ve başarı öyküsüdür.



ENERJİ TASARRUFU HAFTASI İLE İLGİLİ MÜZİK ÖNERİSİ

Doğa İçin Çal
Doğa İçin Çal projesi yöneticileri tek amaçlarını; “Evrensel bir dil olan müziği kullanıp halihazırda kurulmuş olan ve çok da başarılı çalışmalara imza atan, doğa ve doğal yaşam alanlarının korunmasıyla ilgili tüm derneklerin faaliyetlerine dikkat çekmek” olarak açıklıyor.
İzlemek için tıklayınız. http://www.dogaicincal.com/index.asp?sayfa=caldiklarimiz&id=32



ENERJİ TASARRUFU HAFTASI İLE İLGİLİ FİLM ÖNERİSİ

Uygunsuz Gerçek

2000 yılı başkanlık seçimlerini Bush’a kaptırmasaydı, bugün ABD’nin ve dahi dünyanın tarihi bambaşka seyredebilirdi. Ancak Al Gore, o seçimleri kazanmış olsaydı, muhtemelen kendini gezegenin önlenemeyen korkunç yazgısına dikkat çekmeye adayamazdı. Başrolünde Al Gore’un olduğu, Davis Guggenheim filmi An Inconvenient Truth (Uygunsuz Gerçek) gerçek bir ‘kıyamet senaryosu.’ İnsanoğlu, küresel ısınmanın ölümcül ilerleyişini anlatan uygunsuz gerçeklerle karşı karşıya...



ENERJİ TASARRUFU HAFTASI İLE İLGİLİ VİTAMİN UYGULAMALARI

7-8. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Yenilenebilir Enerji Türleri
6. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Isı Yalıtımı ve Enerji Tasarrufu
7. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Madde ve Enerji: Bilimkurgu Macerası
5. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Kökeni Güneş Olan Enerji Kaynakları
7-8. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Üreticiden Tüketiciye Enerji Akışı
4. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Işık Bir Enerjidir
4. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Solunum ve Enerji
4. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Elektrik Bir Enerjidir
7. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Güneş Arabası
7. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Kuru Pil
8. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Kullanılan Elektrik Enerjisi
5. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Harcarken Tutumlu Olmamız Gereken Enerji Kaynakları
8. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Elektrik Enerjisini Bilinçli Kullanalım
6-7. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Doğal Kaynakların İsrafı
8. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Geri Dönüşüm
7-8. Sınıf Fen ve Teknoloji’de Ara: Pandalar için Ekosistem Oluşturalım



Yukarıda önerdiğimiz içeriğin tümünü bilgisayarınıza indirmek ve çıktısını almak için tıklayınız.