Vitamin Öğretmen Portalı

1900’lü yılların başlarında, dünya genelinde ölümlerin yüzde 50’den fazlasının nedeni, enfeksiyon ve salgın hastalıklar... Yaklaşık 40 yıl sonra dünya, antibiyotiklerle tanışır. Artık insanlar daha iyi koşullarda barınıyor, besleniyor, daha sağlıklı suya ve besinlere ulaşıyordur. Haliyle, bağışıklıkları da artmıştır. Daha sağlıklı ve hijyenik ortamlar, özellikle gelişmiş ülkelerde enfeksiyonların azalmasına neden olmuştur. Fakat dünya gelişimine devam eder, nüfus artar, göçler başlar, doğa koşulları da yaşam koşulları da farklılaşır, etkileşimler değişir.

21. yüzyılın ilk on yıllık dilimini geride bıraktık. Geçen zaman süresince tıp bilimi de teknoloji de inanılmaz boyutlara ulaştı. Bilimsel gelişmeler hastalıklara çareleri artırırken, doğa, kendisine hoyrat davranan insanoğluna karşı tepkiler geliştiriyor, dolayısıyla kaynaklar azalıyor, dengeler bozuluyor.

Küreselleşen dünyada mesafeler kısalınca, yolculuklar sıklaştı, böylece farklı kültürler ve toplumlarla etkileşim de arttı. Oysa enfeksiyon hastalıkları etnik köken, yaş, cinsiyet, sosyoekonomik yapı gibi unsurları ayırt etmez. Her toplum, her zaman salgın hastalık riskiyle karşı karşıyadır. AIDS, Deli Dana, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi ve Kuş Gribi, Domuz Gribi olarak da nitelendirilen hastalıklar, son yıllarda etkisini göstermiş olanlardır.

Ne yazık ki ülkemiz, bulaşıcı hastalık salgınlarını karşılamak üzere yeterli ve gerekli tedbirleri hazırlamakta yetkin değil. Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER), bu durumun nedenlerini aşağıdaki gibi açıklıyor:

• İçme ve kullanma sularına ilişkin sorunlar, (içme ve kullanma sularının yetersizliği, arıtma ile ilgili aksaklıklar, şebeke sorunları ve sık su kesintileri, su ve kanalizasyon sistemindeki yetersizlikler),
• Gıdaların üretimi, taşınması, depolanması ve hazırlanmasına ilişkin sorunlar,
• Atıkların denetiminin sağlanamamış olması,
• Sağlık hizmetlerinde koruyucu hizmetlere ve halkın sağlık eğitimine gereken önemin verilmemesi,
• Salgın izlemlerinin yetersiz olması, (yöneticilerin salgınlara yanlış ve yanlı yaklaşımı, salgın uyarılarının ciddi olarak değerlendirilmemesi, salgınlara ilişkin düzenli veri toplama, analiz ve salgını erken belirleyecek kurumsal yapılanmaların yetersizliği),
• Salgın sırasında hızlı ve doğru karar vermekte zorlanılması, bu konuda sahada çalışan Halk Sağlığı uzmanlarından yeterince yararlanılmaması.

 

Kimdir Halk Sağlığı Uzmanı?

Halk Sağlığı Uzmanlarının eğitim ve sorumluluk alanları, Halk Sağlığı Uzmanları Derneği‘nin (HASUDER), Halk Sağlığı/Toplum Hekimliği Uzmanının Meslek Tanımı Bilgi ve Beceri Listesi kitabında şöyle maddelenir.

Halk sağlığı uzmanları, uzmanlık eğitimi boyunca:

• Epidemiyoloji ve istatistik bilimini kavramış,
• Her düzeyde sağlık yönetimi yapabilme,
• Toplumun sağlık düzeyini, sorunlarını saptayarak çözüm yolları geliştirebilme ve buna yönelik politika üretebilme,
• Bilimsel yöntemlerle toplumun sağlık eğitimini planlama, yürütme ve değerlendirebilme,
• Halk sağlığı kontrol programları geliştirebilme,
• Bulaşıcı hastalıkların sürveyans sistemini işletebilme,
• Olası bir salgını saptayabilme, toplumda bulaşıcı hastalıkların kontrolünü ve salgın yönetimi yapabilme,
• Salgının yayılmasını önleyebilme ve benzer salgınların tekrarlanmasını önleyecek önlemleri alma,
• Olağandışı durumlarda sağlık hizmetlerini yönetebilme

bilgi ve becerisini elde etmiş sağlık profesyonelleridir.

Bir halk sağlığı profesyonelinin sorumluluğu, toplumu bilgilendirmek, bilinçlendirmek, yanlış davranışların terk edilmesini sağlamak, korunmaya, erken tanı ve tedaviye yönlendirmek, toplumun sağlık alanında yaşam kalitesini ve standartlarını yükseltmek için çalışmak olmalıdır.

Halk Sağlığı Anabilimdalı çalışma konuları

• Sağlık Yönetimi
• Epidemiyoloji
• Kadın Sağlığı/Üreme Sağlığı
• Adolesan Sağlığı
• Çocuk Sağlığı
• Afetlerde Sağlık Yönetimi
• Bulaşıcı Hastalıklar
• Çevre Hekimliği
• Çevre Sağlığı
• Ergonomi
• İlkyardım Eğitimi
• İş Sağlığı
• Kronik Hastalıklar
• Okul Sağlığı
• Sağlık Demografisi
• Sağlık Eğitimi
• Sağlık Ekonomisi
• Tıbbi Antropoloji
• Toplum Beslenmesi
• Turist Sağlığı ve Hekimliği
• Yaralanmalar ve Korunma Programları

Halk Sağlığı Uzmanlık Belgesi’ni alanlar araştırıcılık, danışmanlık ve yöneticilik görevlerinde, koruyucu ve iyileştirici sağlık hizmetlerinin sunumunda, salgınların incelenmesinde, halkın sağlık eğitiminde ve halk sağlığı laboratuvarının işletilmesinde doğrudan görev alabilir.

Halk sağlığı bilimi

Klinik tıp bilimleri bireye (hastaya), halk sağlığı bilimi ise topluma, hasta olanların yanı sıra sağlık bakımından şikayeti olmayanlara da yöneliktir. Halk sağlığı biliminin temel amacı, toplumun sağlık sorunlarını belirlemek, bunları önlemenin ve ortadan kaldırmanın yöntemlerini araştırarak, toplumun sağlık düzeyini yükseltmektir. Dayandığı temel bilimler, toplum yapısını inceleyen sosyoloji ile toplumun işleyişini konu alan sosyal antropolojidir.

Vitamin Öğretmen

Halk sağlığı görüşü
Halk Sağlığı Haftası ile ilgili şiir önerisi
Halk Sağlığı Haftası ile ilgili film önerisi
Halk Sağlığı Haftası ile ilgili kitap önerisi
Halk Sağlığı Haftası ile ilgili etkinlik önerisi
Halk Sağlığı Haftası ile ilgili video önerisi
Halk Sağlığı Haftası ile ilgili Vitamin uygulamaları

 

---

Halk sağlığı görüşü

Halk sağlığı görüşü, sağlık alanında görev yapan bütün çalışanlar tarafından bilinmesi ve uyulması gereken bazı ilkeleri tanımlar. Bu ilkelerin başlıcaları şunlardır:

1. Sağlık hizmetlerinde halkçılık esastır: Sağlık, doğuştan kazanılmış bir insan hakkıdır. O nedenle, ırk, dil, din, cinsiyet, yerleşim yeri ve sosyal durum gözetilmeden herkes sağlık hizmetlerine erişebilme ve hizmetlerden ihtiyaçları olduğu kadar yararlanma konusunda eşit şansa sahip olmalıdır.
2. Kişi, çevresi ile bir bütündür: Kişiler, fiziksel, biyolojik ve sosyal çevrelerinden etkilenirler ve bu çevreden ayrı olarak ele alınamazlar. Sağlık hizmetinin her kademesinde, hizmet verilen kişinin (sağlam ya da hasta) içinde yaşadığı çevre öğrenilmeli ve hizmette dikkate alınmalıdır.
3. Yaşam, doğum öncesinden ölüme kadar bir bütündür: Uterus içi yaşamdan başlayarak, yaşamın her dönemi, sonraki dönemlerde kişinin sağlığını olumlu ya da olumsuz etkiler. O nedenle, sağlık personeli, hizmet verdiği kişinin önceki yaşamında karşılaştığı olayları ve kendisine yapılacak müdahalelerin onun bundan sonraki yaşamını nasıl etkileyebileceğini göz önünde bulundurmak zorundadır.
4. Koruma, tedaviden üstündür: Sağlık hizmetlerinin birinci amacı ve sağlık personelinin temel sorumluluğu, kişilerin sağlıklı yaşamaya devam etmelerini sağlamak ve hasta olmamaları için çalışmaktır. Ancak, herkesi her hastalıktan korumak olanaksızdır. İnsanlar, bütün koruyucu önlemlere karşın hastalanabilirler. İşte o zaman, hekimin ikinci görevi hastaları tedavi ve rehabilite etmektir. Toplumda görülen hastalıkların ve kazaların pek çoğu, aslında, korunulabilir olaylardır. Bu hastalıkların toplumda görülüyor olması, sağlık hizmetlerinin başarısızlığı olarak algılanmalıdır.
5. En çok görülen, sakat bırakan ve öldüren hastalık ‘önemli hastalık’tır: Sağlık hizmetlerinin planlanmasında, kaynakların harcanmasında ve hizmetin sunulmasında, söz konusu toplumda en sık görülen, en çok ölüme ve sakatlığa yol açan durumlara (önemli hastalıklara) öncelik verilmesi, toplumun sağlık düzeyinin iyileşmesinde temel stratejidir.
6. Hastalıkların nedenleri sosyal, biyolojik ve fiziki nedenlerdir: Hastalıklar tek nedenli değildir. Hastalıkların ortaya çıkışında, biyolojik ve fiziksel faktörler dikkat çekmekle birlikte, özellikle eğitimsizlik, yanlış inanışlar, fakirlik gibi sosyal ve ekonomik faktörler de rol oynar. Hastalıkların kontrolünde ve tedavisinde bu faktörler de dikkate alınmalıdır.
7. Kişinin hastalığı, aynı zamanda ailenin sorunudur: Aile bireylerinden birinin hastalığı, ailenin düzenini, huzurunu, ekonomik ve sosyal durumunu olumsuz etkiler. O nedenle, yalnızca hasta olanla ilgilenmek yetmez, o kişiyi tedavi ederken ailenin bütününü ele almak gerekir.
8. Kişinin hastalığı, aynı zamanda toplumun sorunudur: Bir kişinin hastalığı, çevresindeki kişileri de olumsuz etkileyebilir. O nedenle, bir kişinin tedavisini yapmaması ya da kendisini hastalıklardan korumaması, yalnızca o kişinin sorunu olarak kabul edilip geçiştirilemez. Ayrıca, bir toplumun sağlık düzeyini yükseltebilmek için, aynı toplumda yaşayan kişiler müşterek sorumluluk ve dayanışma duygusu içinde birbirlerini desteklemelidirler.
9. Herkes kendi sağlığından sorumludur: Özellikle hastalıklardan korunmada asıl yapılacak işler, kişilerin kendilerinin alacakları önlemlerdir. O nedenle, kişiler kendi sağlıklarının değerini bilmeli ve onu korumaya çalışmalıdırlar. Böyle olmazsa, sağlık hizmetlerinin sunumu zorlaşır ve başarılı olunamaz. Ancak, kişilere kendi sağlıklarından sorumlu oldukları hakkındaki bilinci kazandırmak için gerekli eğitici çabayı göstermek de sağlık çalışanlarının sorumluluğudur.
10. Sağlık hizmeti bir ekip işidir: Hiçbir meslek üyesi (hekim dahil) sağlık hizmetlerini tek başına veremez. Çünkü bu hizmetler çok boyutludur, yoğundur, karmaşıktır, sürekli olmalıdır ve giderek daha da teknik uzmanlık gerektirmektedir. Ekip üyelerinin her biri kendi işini uygun şekilde yaptığı zaman sağlık hizmetinin bütünü ortaya çıkar. Üyelerden biri ya da bazıları işlerini düzgün yapmazsa, diğerleri düzgün yapsa bile sonuç başarısız olabilir. O nedenle, sağlık ekibinin her üyesi önemli ve değerlidir.
11. Sağlık hizmetleri çok sektörlüdür: Sağlık hizmetleri yalnızca ‘sağlık sektörü’ (Sağlık Bakanlığı) tarafından verilemeyecek kadar geniş boyutludur. Sağlık hizmetlerinin sunulmasında sağlık, eğitim, tarım, içişleri, diyanet işleri, yerel yönetimler, finans kuruluşları, ulaştırma, sanayi gibi sektörlerin eşgüdüm içinde hareket etmeleri kaçınılmazdır.
12. Halkın sağlık hizmetlerine katılımı esastır: Sağlık hizmetlerinin planlanmasında ve sunulmasında, hizmeti verenler kadar hizmeti alanların (halkın) da dikkate alınması gerekir. Eğer halk, hizmetleri benimsemez ve tatmin olmazsa, hizmetlerde başarıya ulaşılamaz. O nedenle, sağlık hizmetlerinin planlanması ve sunulmasında halk ile işbirliği yapmak, onların katılımını sağlamak gerekir.
13. Sağlık hizmetlerinde entegrasyon esastır: Koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetleri birbirinden kesin olarak ayrılamaz. O nedenle, bu hizmetlerin bir arada verilmesi esastır. Özellikle erken tanı, aile planlaması, bağışıklama, beslenmenin düzeltilmesi gibi koruyucu hizmetleri tedavi hizmetleri ile bir arada ve her kademedeki sağlık kuruluşunda vermek esastır.

Sakarya Meydan Muhaberesi’nin kazanılmasından sonra, 19 Eylül 1921 tarihinde, TBMM tarafından Başkomutan Mustafa Kemal Atatürk’e, “Mareşal” rütbesi ile “Gazi” unvanı verilmiştir.

19 Eylül, “Gaziler Günü” olarak kutlanmaktadır. Gaziler Günü’nde yapılacak törenler, Başbakanlığın 24 Ağustos 2004 tarih ve 25209 sayılı resmi gazetede yayınlanan yönetmeliği esaslarına göre düzenlenir.

Kaynak: http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/hakkinda/kavram.php

Uzmanlık dalı olarak halk sağlığı

Halk sağlığı, Tıpta Uzmanlık Tüzüğü’ne göre 4 yıllık eğitimi gerektiren bir uzmanlık dalıdır. Bunun dışında, halk sağlığı dalında ‘bilim uzmanlığı’ (master) ve ‘doktora’ düzeylerinde diploma programları da vardır.

Halk sağlığı uzmanlığı diğer ülkelerde ‘Public Health Speciality’ ya da ‘Speciality on Community Medicine’ olarak bilinir. O nedenle ülkemizde bu dal ‘Toplum Hekimliği Uzmanlığı’ olarak da adlandırılır.

Halk sağlığı uzmanının görev tanımı şöyledir : “Halk sağlığı uzmanının görevleri, toplumun sağlık düzeyini, var olan ve gelişebilecek sorunlarını, bu sorunların nedenlerini ve toplumun sağlık gereksinmelerini bilimsel teknikler kullanarak saptamak; halkın sağlığına yönelik politikalar geliştirerek çözümler üretmek; halk sağlığı programlarının kontrol ve değerlendirmelerini yapmak, bu programların yürütülmesinde görev almak; sağlık hizmetlerinin her kademesinde yöneticilik yapmaktır.

Bu görevlerini yerine getirebilmek için halk sağlığı uzmanı, bilgi kaynaklarına erişir, veri toplar ve değerlendirir. Yönetimle ilgili olarak planlama, örgütleme, personel kullanımı, yürütme, denetleme, eşgüdüm, bütçe yapma ve hizmetleri değerlendirme işlerini yapar.

Halk sağlığı uzmanı, araştırıcılık, danışmanlık ve yöneticilik görevlerinde, koruyucu ve iyileştirici sağlık hizmetlerinin sunumunda, salgınların incelenmesinde, halkın sağlık eğitiminde ve halk sağlığı laboratuvarlarının işletilmesinde doğrudan görev alır.”

Yukarıdaki görev tanımından da anlaşılacağı gibi, halk sağlığı uzmanlığı dalı, tıpkı bir klinisyenin bireylerdeki hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği gibi, toplumdaki sağlık sorunlarını teşhis edip bunları iyileştirmeye, halkın sağlık düzeyini yükseltmeye çalışan bir tıp dalıdır. Halk sağlığı uzmanı, hizmetleri planlayan, yöneten ve denetleyen konumdadır. Bu nedenle, halk sağlığı uzmanlarını ‘kurmay hekim’ olarak nitelendirirler.

Halk sağlığı bilim dalı, kuramsal eğitimi yönünden evrenseldir. Yani, dünyanın her yanında benzer eğitimi alırlar. Ancak, uygulama olarak halk sağlığı uzmanlığı yereldir. Çünkü halk sağlığı uzmanı hangi topluma hizmet veriyorsa, o toplumun sağlık sorunlarını bilmek ve çözmek durumundadır.

---

Halk Sağlığı Haftası ile ilgili şiir önerisi

“Son yıllarda sağlık alanında yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmelerle birlikte sağlığa harcanan paranın giderek artmasına karşılık, sağlıkta beklenen olumlu çıktılara ulaşılamamaktadır. Bununla da kalmayıp, sağlık göstergeleri açısından, toplum kesimleri arasındaki uçurum giderek açılmaktadır.

…
Zor değil hastalığımızın nedenini anlamak,
Şöyle bir bak üstümüze başımıza,
O saat öğrenirsin her şeyi.
Çünkü elbiselerimizi yıpratan neyse,
Odur vücutlarımızı da yıpratan.
…
 Brecht’in günümüzden 80 yıl önce şiirinde yaptığı vurgu, bugün bilim dünyasında bir paradigma olarak ele alınmaktadır.” Prof. Dr. Gül Ergör, Prof. Dr. Hilal Özcebe

---

Halk Sağlığı Haftası ile ilgili film önerisi

Patch Adams, Yönetmen: Tom Shadyac

1999 Hollywood yapımı duygusal, komik ve didaktik öğeler taşıyan film, yaşanmış bir hayat hikayesinden alınmıştır. İntihar eğilimli biri olarak girdiği akıl hastanesinde gördüklerinden sonra Hunter ‘Patch’ Adams (Robin Williams), çıktıktan sonra tıp fakültesine öğrenci olarak girer. Okulda başarılı bir öğrenci olmasına karşın, ideallerinden dolayı hocalarından tepki görür. Amacı, ‘hayata renk katarak’ mizah yoluyla tedaviye katkıda bulunmaktır. Daha sonra yoksul hastalar için kendi parası ve bağışlarla özel bir klinik açmaya kadar girişimlerini sürdüren Adams, film sürecinde sevgilisi Carin Fisher'in (Monica Potter) öldürülmesiyle ve lisanssız klinik açmakla darbeler yese de, tedavi hizmetlerinde yaptıklarıyla ünü ülke çapına yayılır ve bir anlamda amacına ulaşır.

---

Halk Sağlığı Haftası ile ilgili kitap önerisi

Veba, Albert Camus

Veba, Albert Camus’nün en önemli yapıtlarından biridir. Kitapta mükemmel bir gözlemsel güç kullanan Camus, Cezayir’in Oran şehrinde yaşanan veba salgınını bir hikayeci olarak anlatmıştır. Kitabın sonuna kadar bu olayları tasvir edenin kimliği bilinemezken, sonunda hikayecinin yani kitaptaki olayları anlatanın, Doktor Rieux olduğu anlaşılır. İnsanların hayatla ölüm arasında kaldığı incecik bir çizgiyi ‘Veba’ adını vererek mükemmel tasvir eden Camus, dolaylı yoldan ateizmi savunmuştur. Zor bir iş yaparak Veba’da bir kahraman yaratmamış, halka yararlı işler yapanların hayatta ne kadar sıradan karşılandığını kitabına eksiksiz olarak yansıtmıştır. Camus'yü okuyan bir insan uzun süreli düşünce psikozlarına hazır olmalıdır. Yazarın, düşünceleriyle edebi olarak yazdıkları birleştiği zaman ortaya başlıbaşına bir felsefe çıkmaktadır. Veba’da, gözü önünde can çekişerek ölen bir çocuğu gören rahibin, ölümüne yakın din değiştirmesini işlemiş, dolaylı yoldan bunu, ‘onun’  insafsız olmasına bağlamıştır. Veba’nın bir diğer özelliği ise hikayenin geçtiği Oran şehrini, okuyucuya görüyor gibi yansıttırabilmesidir.

---

Halk Sağlığı Haftası ile ilgili etkinlik önerisi

Öğrencilerinize, araştırma konuları olarak,

• Birleşmiş Milletler'e bağlı ve toplum sağlığıyla ilgili uluslararası çalışmalar yapan bir kuruluş olan Dünya Sağlık Örgütü (WHO -World Health Organization) ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (United Nations International Children's Emergency Found) UNICEF’in kuruluş amaçları ve misyonlarını,
  ya da

• ‘Koruyucu Hekimlik’ kavramını verip, hazırlıklarını sınıfta sunmalarını isteyebilirsiniz.

---

Halk Sağlığı Haftası ile ilgili video önerisi

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi

http://www.saglik.gov.tr/KKKA/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF404F9755767D76FF35D4BDC154831253

---

Halk Sağlığı Haftası ile ilgili Vitamin uygulamaları

Vitamin Lise’de Ara: Kara Veba

 

Yukarıda önerdiğimiz içeriğin tümünü bilgisayarınıza indirmek ve çıktısını almak için tıklayınız.